Testament — rodzaje i jak go ważnie sporządzić?
Rodzaje testamentów: własnoręczny, notarialny i urzędowy, a także testamenty szczególne. Warunki ważności i najczęstsze błędy, przez które testament bywa podważany.
Testament to najprostszy sposób, by samodzielnie zdecydować, komu przypadnie majątek — zamiast pozostawiać to ustawie. Ale żeby zadziałał, musi być ważny. A o ważność, zwłaszcza przy testamencie pisanym w domu, wcale nie tak łatwo.
Po co testament?
Jeśli nie zostawisz testamentu, majątek dziedziczą spadkobiercy ustawowi w kolejności z Kodeksu cywilnego. Testament pozwala to zmienić — powołać do spadku konkretną osobę, pominąć kogoś, ustanowić zapis czy wskazać wykonawcę. Ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym.
Testamenty zwykłe — trzy formy.
Prawo zna trzy „codzienne" formy testamentu:
| Forma | Jak się ją sporządza | Uwagi |
|---|---|---|
| Własnoręczny (holograficzny) | Napisany w całości pismem ręcznym, podpisany, z datą. | Najprostszy i darmowy, ale najłatwiejszy do podważenia. |
| Notarialny | W formie aktu notarialnego u notariusza. | Najbezpieczniejszy — trudny do zakwestionowania, przechowywany. |
| Urzędowy (allograficzny) | Ustne oświadczenie wobec urzędnika (np. kierownika USC, wójta) przy dwóch świadkach, spisane do protokołu. | Rzadziej używany; są ograniczenia co do osób, które mogą z niego skorzystać. |
Dla większości spraw wybór sprowadza się do: własnoręczny (szybko, samodzielnie, ale ostrożnie) albo notarialny (pewność za niewielką opłatą).
Testamenty szczególne.
Istnieją też testamenty szczególne, dopuszczalne wyjątkowo — np. ustny (w obawie rychłej śmierci, przy trzech świadkach), podróżny czy wojskowy. Mają ograniczoną ważność w czasie (co do zasady tracą moc po sześciu miesiącach od ustania okoliczności) i służą sytuacjom nadzwyczajnym, nie codziennemu planowaniu.
Żeby testament był ważny.
Niezależnie od formy muszą być spełnione warunki podstawowe:
- testament sporządza osobiście osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych (nie da się go zrobić przez pełnomocnika),
- oświadczenie woli jest swobodne i świadome — testament sporządzony pod przymusem, pod wpływem błędu albo w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji może być nieważny,
- zachowana jest forma właściwa dla danego rodzaju testamentu.
Najczęstsze błędy testamentu własnoręcznego.
Właśnie tu najczęściej „sypią się" domowe testamenty:
- napisany na komputerze i tylko podpisany — taki testament jest nieważny (musi być w całości pismem ręcznym),
- brak podpisu albo podpis w niewłaściwym miejscu,
- niejasne, sprzeczne sformułowania, które trudno wykonać,
- brak daty — przy kilku testamentach może uniemożliwić ustalenie, który jest ważny.
Co można zawrzeć w testamencie?
Poza powołaniem spadkobierców testament pozwala m.in.: ustanowić zapis (zwykły lub windykacyjny — konkretny przedmiot dla konkretnej osoby), nałożyć polecenie, wydziedziczyć (pozbawić prawa do zachowku z ustawowych przyczyn) albo wyznaczyć wykonawcę testamentu. Pominięcie najbliższych to z kolei osobny temat — zachowku.
Gdy testamentu nie ma albo jest nieważny.
Jeśli testamentu brak, jest nieważny lub nie obejmuje całości majątku, wchodzi dziedziczenie ustawowe. Tak czy inaczej, po śmierci spadkodawcy trzeba potwierdzić prawa do spadku — sądownie albo u notariusza — a przy kilku spadkobiercach przeprowadzić dział spadku.
Sam testament sporządza się u notariusza albo samodzielnie — ja nie zastępuję tu notariusza. Pomagam natomiast później: uporządkować spadek, ustalić krąg uprawnionych i poprowadzić sprawę do końca.
